الطّبیعة الخامسة (کتاب ـ) _{قاجاریه صفر 1193 قمری (قرن 12) - 15 شعبان 1342 قمری (قرن 14)}

یکی از رسالات کتب الموازین جابر بن حیان است که در آن از طبیعت و میزان‌ها سخن به میان می‌آورد و گوهرهای ساده مانند آسمان‌ها و ستارگان را طبیعت پنجم و گوهرهای آمیخته از چهار عنصر را طبیعت سوّم و گوهر گرما و سرما و خشکی و تری را طبیعت دوّم می‌نامد و اندکی از هندسهٔ اقلیدس می‌آورد و باز طبیعت پنجم را به فصل مانند می‌سازد و از جالینوس و کتاب التّقریر خود یاد می‌کند. آنگاه از اشتقاق و چند بحث لغوی می‌آورد و از مماثله و مقابله یاد می‌کند. [ سزگین، ۴/۲۹۷؛ ریحانةالأدب، ۵/۱۰۸؛ فنخا، ۲۲/۱۷۳؛ دنا، ۷/۳۳۳؛ ملک، ۹/۲۵۵]نسخ سدهٔ ۱۳ق[در حیدرآباد]