اسطقسّ الاُسّ الثّانی (/ اسطقسّ الاُسّ علی رأی الدّیانة) _{قاجاریه صفر ۱۱۹۳ قمری (قرن ۱۲) - ۱۵ شعبان ۱۳۴۲ قمری (قرن ۱۴)}

رساله حاضر اسطقسّ دوّم اوست که مطابق با رأی دیانت است. وی در این اسطقسّ می‌گوید که سقراط، ارسطو و جالینوس اسطقسّ را به چه معنا کرده‌اند. سپس می‌گوید که گروهی صنعت را از وحی الهی دانسته‌اند. در اینجا آیه‌هایی را به‌عنوان شاهد می‌آورد و از سخنان دانشمندان دربارهٔ اکسیر نقل‌قول کرده است. جابر می‌گوید که با نماز و نیاز و تنهایی و بیابان‌گردی و قربانی و رفتن به هیکل‌ها و روزهٔ دائمی می‌توان بدین هنر رسید و پیامبر اکرم() و حضرت علی() بدان آگاه بوده‌اند. جابر در آن از کتاب المُنیٰ که از کتاب‌های المائة و الاثنی‌عشر است و از المائة و الأربعین الفلسفیة الموازینیة یاد می‌کند. [سزگین، ۴/۲۵۸؛ فنخا، ۳/۴۸۸؛ دنا، ۱/۸۰۹؛ ریحانةالأدب، ۵/۱۱۰؛ ملک، ۹/۲۶۱] چاپ: بمبئی (۱۸۹۲م، سنگی)؛ پاریس (۱۹۲۸م) نسخ سدهٔ ۱۳ق [در حیدرآباد]