اسطقسّ الاُسّ الأوّل (/ اسطقسّ الاُسّ علی رأی الفلاسفة) _{قاجاریه صفر ۱۱۹۳ قمری (قرن ۱۲) - ۱۵ شعبان ۱۳۴۲ قمری (قرن ۱۴)}

اُسطُقُسّ معرّب کلمهٔ یونانی Στοιχείο و به معنای مادّه و اصل هر چیزی است. جابر رأی و اندیشهٔ مردم دربارهٔ اسطقسّ را به سه گونه تقسیم می‌کند: برهانی عقلی، دینی، جدلی اقناعی. در کتاب اسطقسّ اوّل به نخستین گونه (رأی اهل فلسفه)، در دوّمین کتاب به گونهٔ دوّم (رأی دیانت) و در کتاب سوّم به گونهٔ سوّم (رأی اهل صناعت) پرداخته است. رساله حاضر اسطقسّ اوّل اوست که مطابق با رأی فلاسفه است. در این رساله وی از فلزهای کیمیایی سخن می‌گوید و بیان می‌کند که «چیزها همه به اسطقسّ برمی‌گردند و در اینجا هم ما می‌خواهیم سنگ فیلسوفان (حجر الفلاسفه) را که ریشهٔ این هنر است بشناسیم از این روی آن را اسطقسّ نامیده‌ایم». [ سزگین، ۴/۲۵۷؛ فنخا، ۳/۴۸۷؛ دنا، ۱/۸۰۸؛ ریحانةالأدب، ۵/۱۱۰؛ ملک، ۹/۲۶۱] چاپ: بمبئی (۱۸۹۲م، سنگی)؛ پاریس (۱۹۲۸م)؛ بیروت (۱۴۲۷ق) نسخ سدهٔ ۱۳ق [در حیدرآباد