گنجینه ملک، حافظ هنرآفرینی کاتبان کلام وحی
مجموعهای بالغ بر ۸۰ قرآنی خطی ارزشمند در کتابخانه و موزه ملی ملک، موقوفه فرهنگی آستان قدس رضوی، نگهداری میشود.
به گزارش روابط عمومی، به پشتوانه سنتهای حسنه وقف و اهدا و در پرتوی نیکاندیشی اهل هنر و معرفت از جمله بلندنظری زندهیاد حاح حسین آقا ملک، بنیانگذار و واقف کتابخانه و موزه ملی ملک، مجموعه بیبدیلی از قرآنهای خطی در این مجموعه فرهنگی در تهران ماندگار شده است تا گوشهای از هنر ایرانیان را در حوزه کتابت و نشر قرآن در طول تاریخ نشان دهد. این آثار، از جنبههای گوناگون نظیر قدمت تاریخی، شیوه قرآننویسی، آرایههای هنری، نوع کاغذ و جلد، نفاست خاصی دارد و بسیاری از آنها توسط خوشنویسان برجسته کشور کتابت شده است. در ادامه، منتخبی از قرآنهای خطی نفیس کتابخانه و موزه ملی ملک،یکی از 6 کتابخانه بزرگ کشور در حوزه نسخههای خطی را معرفی و بررسی میکنیم.
آثار شاخص از نظر قدمت تاریخی
از جمله آثار کمیاب، تاریخی و نفیس قرآنی کتابخانه و موزه ملی ملک میتوان از برگهایی از قرآن کوفی قرون اولیه اسلامی بر روی پوست نام برد که بهدستخط شریف امام حسن مجتبی(ع) منسوب است. همچنین این نسخه به یادداشت زیارت شاه اسماعیل دوم صفوی در سال 984 هجری قمری، مزین است.
برگهایی از قرآن کوفی از کاتبی نامعلوم بر روی پوست متعلق به قرن چهارم هجری قمری، از دیگر آثار قرآنی گنجینه ملک به شمار میآید که از نظر قدمت تاریخی ارزشمند است.
همچنین در این مجموعه، برگهایی از قرآن بهخط کوفی مایل به نسخ وجود دارد که قدمت آن به اواخر قرن پنجم هجری قمری برمیگردد.
قرآنهایی با نفاست هنری درجه یک
منتخبی از قرآنهای موجود در کتابخانه و موزه ملی ملک از نظر نفاست هنری بسیار شاخص هستند که از جمله آنها میتوان به قرآن کریم بهخط نسخ یاقوت مستعصمی اشاره کرد. قدمت کتابت این اثر به سال 680 هجری قمری میرسد.
همچنین قرآن کریم بهخطوط نسخ و ریحان علاءالدین بن محمد حافظ تبریزی در سال 969 هجری قمری و قرآن کریم بهخط نسخ محمدابراهیم قمی در سال 1094 هجری قمری، از دیگر آثار با نفاست هنری درجه یک این موقوفه به شمار میآیند.
همچنین میتوان از قرآن بهخط محمدهاشم بن محمدباقر اصفهانی (با رقم محمد علی اشرف) در سال 1139 هجری قمری، قرآن بهخط عبدالله بن عاشور الرنانی در سال 1221 هجری قمری، قرآن بهخط محمدتقی بن محمدعلی اصفهانی در سال 1252 هجری قمری، قرآن بهخط محمدشفیع بن محمداسماعیل وصال شیرازی در سال 1255 هجری قمری وقرآن بهخط سید محمد بقای اصفهانی در سال 1299 هجری قمری، نام برد. این آثار نفیس هنری نیز بهخط نسخ، کتابت شده است.
از دیگر نفایس هنری مجموعه قرآنهای خطی کتابخانه و موزه ملی ملک میتوان به قرآنی بهخط نسخ غلامعلی بن محمد رحیم اصفهانی اشاره کرد که جلد روغنی گل و بوته آن اثر آقا لطفعلی صورتگر شیرازی در سال 1271 هجری قمری است.
وجود قرآنهایی در ابعاد مختلف
جالب است بدانید که بزرگترین قرآن موجود در گنجینه ملک توسط کاتبی نامعلوم بهخط نسخ در قرن 13 هجری قمری، نگاشته شده است. این اثر نیز دارای ارزش و نفاست هنری است.
در این میان، قرآنی بهخط نسخ عبدالله بن عاشور الرنانی متعلق به سال 1209 هجری قمریدر کتابخانه و موزه ملی ملک، قابل بررسی است که علاوه بر ارزش و نفاست هنری نسخه، ابعاد بسیار کوچک آن (7 در 4 سانتیمتر)، این اثر را خاص کرده است.
همچنین در بین نفایس قرآنی این موقوفه، اثری به چشم میخورد که از ابعاد مختلف اعم از قدمت تاریخی، ارزش و نفاست هنری، منحصربهفرد بودن و ویژگیهای فنی و تکنیکی شاخص است. این قرآن در قرن دهم هجری قمری توسط کاتبی نامعلوم بهخط نسخ بر روی کاغذ خانبالغ در ابعاد جیبی( 15 در 4/9 سانتیمتر) کتابت شده و تمام صفحات آن مزین به طلا روی کاغذ لاجورد است. این اثر با معرق ممتاز تیماج سرخ لبهدار نیز مجلد شده است.
نقش اهدا در گردآوری نفایس قرآنی
همچنین در میان نفایس قرآنی کتابخانه و موزه ملی ملک آثاری قابل مشاهده است که به مجموعه اهدایی بانو عزتملک ملک، دختر حاج حسین آقا ملک به این موقوفه تعلق دارد؛ چراکه این بانوی فرهنگدوست راه پدر را در مسیر حفظ فرهنگ و تاریخ این مرز و بوم ادامه داده است.
از جمله نفایس اهدایی بانو عزتملک ملک میتوان به قرآنی بهخط محمدشفیع بن علی عسکر ارسنجانی و ترجمه علینقی شیرازی بن میرزا یوسف مذهب باشی، اشاره کرد. این قرآن رحلی سلطانیبه درخواست میرزا حسینخان صاحب دیوان برای مظفرالدین شاه قاجار، کتابت شده است.
قرآن بهخط نسخ محمدشفیع تبریزی در سال 1246 هجری قمری که ترجمه زیر سطور آن بهخط نستعلیق است، از دیگر نفایس مجموعه اهدایی این بانوی خیراندیش است. این اثر برای فریدون میرزا، فرزند عباس میرزا نائبالسلطنه، کتابت شده است.
همچنین میتوان به قرآنی بهخط محقق معرب از کاتبی نامعلوم در قرن 10 هجری قمری، نام برد که از جمله آثار نفیس هنری این مجموعه اهدایی در کتابخانه و موزه ملی ملک است.
گفتنی است، کتابخانه و موزه ملی ملک در سال 1316 شمسی، وقف حرم مطهر رضوی شده است و در حال حاضر به نشانی «تهران، خیابان امام خمینی(ره)، خیابان سیتیر، خیابان یارجانی، خیابان ملل متحد(میدان مشق)»، قرار دارد.
.jpg)
.jpg)
