به مناسبت روز بزرگداشت حکیم عمر خیام نیشابوری صورت گرفت

​به گزارش روابط عمومی، علیرضا حیدری، کارشناس پژوهش و نشر کتابخانه و موزه ملی ملک دراین‌خصوص گفت: حکیم غیاث‌الدین ابوالفتح عمر بن ابراهیم، معروف به خیام نیشابوری (۵۱۷-۴۴۰ هجری قمری)، از بزرگ‌ترین دانشمندان تاریخ ایران و جهان به شمار می‌آید که علت شهرتش، نبوغ و آگاهی فوق‌العاده در حکمت، ریاضی، نجوم و سرودن رباعی است.

وی ادامه داد: به نظر می‌رسد جز ملاحظات تاریخی، عظمت شگفت این شخصیت چندوجهی و نابغه روزگاران، به‌قدری بر تاریخ اندیشه ایرانی اثر گذاشته که برخی از پژوهندگان خیام‌شناس، بر این باور هستند که دو خیام یا خیامی اعم از «خیام منجم و ریاضی‌دان» و «خیام شاعر»، وجود داشته است.

گزیده‌ای از دستاورد‌های خیام

حیدری بیان کرد: از جمله دستاورد‌های خیام می‌توان به دسته‌بندی معادلات درجه اول تا سوم و یافتن راه‌حل عددی و هندسی برای آنها، تعریف عدد مثبت حقیقی برای نخستین‌بار و طرح مسائلی درباره هندسه اُقلیدُسی و باز کردن راه برای ظهور هندسه نااُقلیدُسی در قرون پسین، اشاره کرد.

وی افزود: بسیاری از صاحب‌نظران عقیده دارند که مثلث پاسکال را باید مثلث خیام نامید. همچنین کار‌های خیام در جبر بیشتر به عصر دکارت، پاسکال و نیوتن متعلق است تا به زمان خود خیام. تدوین تقویم شمسی فعلی (جلالی یا خیامی) نیز دقیق‌ترین گاه‌شمار جهانی است.

این کارشناس درباره دیگر دستاورد‌های خیام، گفت: سرایش تعدادی رباعی به سبب ارزش‌های محتوایی‌اش چنان عالم‌گیر شد که آن رباعی‌ها در کنار انبوهی از اشعار منسوب به خیام، در جهان پراکنده و به زبان‌های مختلف ترجمه شده است.

حیدری در ادامه، به معرفی چهار نسخه از آثار خیام نیشابوری در بین کتاب‌های خطی موجود در کتابخانه ملی ملک پرداخت.

وی گفت: رساله «حکمه الکون و التکلیف»، تألیف سال ۴۷۳ هجری قمری، از معدود آثار فلسفی برجای‌مانده از خیام است که نسخه‌ای از آن که به خط نستعلیق در سال ۱۰۲۰ هجری قمری کتابت شده، به شماره اموالی ۸۲۹.۲، در این کتابخانه نگهداری می‌شود.

این کارشناس ادامه داد: رساله «فی معرفه مقدار الذهب و الفضه فی الجسم المرکب منها» که درباره تعیین مقدار طلا و نقره از جسم مرکب این دو فلز (آلیاژ آنها) است، از دیگر آثار خیام به شمار می‌آید که نسخه‌ای کتابت شده از آن به خط شکسته‌نستعلیق در سال ۹۳۰ هجری قمری به شماره اموالی ۶۸۸.۵ در این موقوفه، قابل‌بررسی است.

حیدری بیان کرد: نسخه‌ای با نام «فصل من شرح الحکیم عمربن الخیام فی تفسیر سبحان الملک‌القهار» به شماره اموالی (۴۶۹۴.۲) نیز در کتابخانه و موزه ملی ملک وجود دارد که در سال ۱۰۲۱ هجری قمری، به خط نستعلیق عبدالقادر اردوبادی در شیراز، نوشته شده است.

وی افزود: نسخه‌ای از رباعیات خیام، به شماره اموالی ۵۵۶۱.۶ در این کتابخانه نگهداری می‌شود که در سال ۱۲۴۲ هجری قمری، به‌خط نستعلیق فضلعلی‌خان بن اسماعیل قاجار قوانلو، کتابت شده است.

گفتنی است، کتابخانه و موزه ملی ملک واقع در «تهران، خیابان امام خمینی (ره)، خیابان سی‌تیر، خیابان یارجانی، خیابان ملل متحد (میدان مشق)»، در سال ۱۳۱۶ شمسی، توسط حاج حسین آقا ملک وقف حرم مطهر حضرت رضا (ع) شده است.