اﺧﺘﯿﺎرات ﺑﺪﯾﻌﯽ _صفویه

فارسی؛ ﻣﺆﻟّﻒ در ﺳﺎل ۷۶۷ق ﮐﺘﺎﺑﯽ در ﺳﻪ «ﻣﻘﺎﻟﻪ» ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﻔﺘﺎح اﻟﺨﺰاﺋﻦ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺑﻮد و در ﺳﺎل ۷۷۰ق ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮاﺗﯽ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮد و ﺑﻪ ﻧﺎم ﻋﺼﻤﺖاﻟﺪّﯾﻦ ﺑﺪﯾﻊاﻟﺠﻤﺎل(هﻤﺴﺮ اﻣﯿﺮ ﻣﺒﺎرزاﻟﺪّﯾﻦ ﻣﺤﻤّﺪ و ﻣﺎدر ﺳﻠﻄﺎن اﺑﻮاﻟﻤﻈﻔّﺮ ﺑﺎﯾﺰﯾﺪ) ﺗﺴﻤﯿﻪ و ﺗﻮﺷﯿﺢ ﻧﻤﻮدﻩ و آن را در دو «ﻣﻘﺎﻟﻪ» ﻣﺮﺗّﺐ ﮐﺮدﻩ اﺳﺖ: ۱. در ادوﯾﮥ ﻣﻔﺮدﻩ و اﺳﺎﻣﯽ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻟﻐﺖ هر ﻃﺎﯾﻔﻪ و اﺑﺪال و اﺻﻼح و ﻣﻨﻔﻌﺖ و ﻣﻀﺮّت آن ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺣﺮوف ﻣﻌﺠﻢ؛ ۲. در ﻣﺮﮐّﺒﺎت ﻣﺴﺘﻌﻤﻞ ﺷﺎمل ﺑﯿﺴﺖ ودو «ﺑﺎب». [اﻟﺬرّﯾﻌﺔ، ۳۶۸/۱؛ ﮐﺸﻒ الظنون، ۳۴/۱؛ ﻧﺴﺨﻪهﺎی ﻣﻨﺰوی، ۴۶۵/۱؛ ﻣﺸﺎر، ۹۳/۴؛ دﻧﺎ، ۴۳۷/۱؛ ﻓﻨﺨﺎ، ۴۲۵/۲؛ ﻣﻠﮏ، ۱۵/۱ و ۱۵۰/۸ و ۳۵۳/۸] ﭼﺎپ: دهﻠﯽ (۱۲۹۶ق، ﺳﻨﮕﯽ)؛ ﮐﺎﻧﭙﻮر(۱۳۰۵ق، ﺳﻨﮕﯽ)، ﺗﻬﺮان (۱۳۷۱ش)؛ ﻧﺴﺦ، روز ﭘﻨﺞﺷﻨﺒﻪ ۸ ذﯾﻘﻌﺪهٔ ۱۰۰۷ق، ﻋﻨﺎوﯾﻦ ﺑﻪ ﺷﻨﮕﺮف، ۱۸۳گ، ۲۵س، ﮐﺎﻏﺬ ﻓُﺴﺘُﻘﯽ، ﻗﻄﻊ وزﯾﺮیﺑﺰرگ، ۲۹/۵×۱۹/۵ﺳﻢ، رﮐﺎﺑﻪدار، ﺟﺰوهﺎی ۱۲ ﺑﺮﮔﯽ، ﺟﻠﺪ ﺗﯿﻤﺎج ﺿﺮﺑﯽ ﻗﻬﻮﻩای ﺑﺎ آﺳﺘﺮ اﺑﺮی؛ ﺑﺮاﻓﺰودﻩهﺎ: ﮔﻮﺷﻪ ﺑﺎﻻﯾﯽ و ﺑﯿﺮوﻧﯽ ﺗﻤﺎم ﺻﻔﺤﺎت ﺳﻤﺖ راﺳﺖ ﻣﻤﻬﻮر ﺑﻪ ﻣُﻬﺮ ﺑﯿﻀﯽ ﺷﮑﻞ ﺑﺎ ﺳﺠﻊ ﻧﺴﺘﻌﻠﯿﻖ »ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﻠﻪ، ﻣﺤﻤّﺪرﺳﻮل اﻟﻠﻪ، ﻋﻠﯽ وﻟﯽ اﻟﻠﻪ« و ﻧﯿﺰ ﮔﻮﺷﮥ ﺑﺎﻻﯾﯽ و ﺑﯿﺮوﻧﯽ ﺗﻤﺎم ﺻﻔﺤﺎت ﺳﻤﺖ ﭼﭗ ﻣﻤﻬﻮر ﺑﻪ ﻣُﻬﺮ ﺑﯿﻀﯽﺷﮑﻞ ﺑﺎ ﺳﺠﻊ ﻧﺴﺘﻌﻠﯿﻖ «ﯾﺎ اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ»، در ﻇﻬﺮ ﻧﺴﺨﻪ ﭼﻨﺪ ﻓﺎﯾﺪﻩ و دﺳﺘﻮر ﻃﺒّﯽ و ﯾﺎدداﺷﺖهﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﺗﺎرﯾﺦ ۱۰۲۴و ۱۱۲۲ق، در اﻧﺘﻬﺎی ﻧﺴﺨﻪ دﺳﺘﻮر »ﺣﺐّ ﺑﺮای اﻧﻮاع ﮐﻮﻓﺖ ﻓﺮﻧﮕﯽ» و ﮐﺮاﺳﮥ ﺑﻪ ﺧﻂ ﺟﺪﯾﺪ ﮐﻪ از روی اﯾﻦ ﻧﺴﺨﻪ اﺳﺘﻨﺴﺎخ ﮐﺮدﻩ و ﻧﺎﺗﻤﺎم ﻣﺎﻧﺪﻩ اﺳﺖ.