قطع

​قَطع (size): بریدن؛ جداکردن؛ اندازه‌ی  طول و عرض هر چیز (کاغذ، صفحۀ کتاب و...)؛ اندازه‌ی هر کتاب است که اصطلاحات امروزه با توصیفی که سابقاً در میان کتابداران ایرانی متداول بوده، متفاوت است، بدین معنی که اکنون قطع کتاب را به اندازه‌ی دقیق ثابت معیّن می­‌کنند و در گذشته به اطلاق اصطلاحات خاصّ، اندازه‌ی کتاب را به طور تقریبی مشخّص می­‌کردند. برای اندازه‌­های مختلف کتاب، عناوینی وضع شده بود که معروف­ترین آنها عبارتند از:

۱- بازوبندی: به اندازه‌ی تقریبی ۲×۳ سانتی­متر.

۲- بغلی: به اندازه‌ی تقریبی از ۴×۶ سانتی­متر به بالا.

۳- جانمازی: به اندازه‌ی تقریبی از ۷×۱۲ سانتی­متر به بالا.

۴- حمایلی: همان اندازه‌ی جانمازی ولی با قطر بیشتر است که آن را در زیر لباسِ رو و به طور حمایل آویزان می­‌کردند.

۵- نیم‌­رُبعی: به اندازه‌ی تقریبی ۱۰×۱۸ سانتی­متر.

۶- وزیری کوچک/ رُقعی/ رُبعی: به اندازه‌ی تقریبی ۱۴×۲۲ سانتی­متر.

۷- وزیری متوسّط: به اندازه‌ی تقریبی ۱۶×۲۴ سانتی­متر.

۸- وزیری بزرگ: به اندازه‌ی تقریبی ۲۰×۳۰ سانتی­متر.

۹- سلطانی: به اندازه‌ی تقریبی ۳۰×۴۰ سانتی­متر.

۱۰- رَحلی کوچک: به اندازه‌ی تقریبی ۲۵×۴۰ سانتی­متر.

۱۱- رَحلی متوسّط: به اندازهی تقریبی ۳۰×۵۰ سانتی­متر.

۱۲- رَحلی بزرگ: به اندازه‌ی تقریبی ۳۵×۶۰ سانتی­متر.

همچنین در هر یک از قطع­‌های مذکور، ممکن است که گاهی کتاب به شکل «بَیاض» صحّافی و تجلید شده باشد و آن صورتی است که طول و عرض کتاب بر خلاف معمول است، یعنی کتاب از طرف طول باز می­‌شود و از عرض تَه‌­بندی شده است؛ یا کتاب به شکل «خِشتی» است که طول و عرض کتاب تقریباً به یک اندازه است؛ یا «طومار» است که اوراق کتاب را از دو طرف چسبانده باشند و در هم پیچیده و لوله کرده باشند؛ یا «مُرَقَّع» است که تَه صفحات کتاب را به یکدیگر از دو طرف چسبانده باشند و در این صورت ممکن است که تمامی اوراق کتاب را در آنِ واحد باز کرد، چنانکه همگی ورق‌­ها پهلوی یکدیگر قرار گیرند. معمولاً قطعات خوشویسی و تصاویر نقّاشی را بدین صورت صحّافی می­‌کردند.[۱]


۱- قلیچ‌­خانی، حمیدرضا (۱۳۷۳)، «فرهنگ واژگان خوشنویسی و هنرهای وابسته»، تهران: روزنه، ص۱۶۰.

اشیاء پیشنهادی

ابیاتی از حافظ  ونظامی وخواجه عبدالله انصاری

قطعه نستعلیق ممتاز به قلم مشقی وکتابت

  • دوره تاریخی: صفویه
  • میر عماد الحسنی (961 تا 1024 ه.ق) حافظ (727 تا 792 ه.ق) نظامی گنجوی (قرن 6 ه.ق) خواجه عبدالله انصاری (396 تا 481 ه.ق)
متن ادبی وعرفانی

قطعه شکسته نستعلیق عالی.قلم کتابت

  • دوره تاریخی: زندیه
  • درویش عبدالمجید طالقانی
شعری که حضرت علی(ع) هنگام مرگ سلمان فارسی  بر قبر او نوشت (کتاب الطهاره شیخ انصاری ص362).

قطعه نسخ ممتاز.قلم کتابت

  • دوره تاریخی: قاجاریه
  • زین العابدین اصفهانی
وصف ملک

قطعه شعر

  • دوره تاریخی: پهلوی
عبارت قرآنی

قطعه نستعلق ممتاز .سیاه مشق .قلم جلی

  • دوره تاریخی: قاجاریه
  • میرزا غلامرضا اصفهانی (1246 تا 1304 ه.ق)
بسم الله الرحمن الرحیم

قطعه نستعلیق عالی.

  • دوره تاریخی: قاجاریه
  • ملک محمد قزوینی
حمد و ثناء(احتمالا دیباچه کتاب است)

قطعه نستعلیق ممتاز .قلم کتابت

  • دوره تاریخی: قاجاریه
ادبیات، غزلی از حافظ

قطعه نستعلیق ممتاز.قلم کتابت

  • دوره تاریخی: قاجاریه
  • میرزا آقای شیرازی خواجه شمس الدین محمد حافظ شیرازی(727-792ق)
آیاتی از قرآن

قطعه نسخ ممتاز. قلم کتابت

  • دوره تاریخی: صفویه
  • میرزا احمدنیریزی
دوبیتی های ابوسعید ابوالخیر

قطعه نستعلیق ممتاز.قلم مشقی.چلیپا

  • دوره تاریخی: صفویه
  • محمد صالح اصفهانی ابو سعید فضل الله بن احمد بن محمد ابراهیم مشهور به ابو سعید ابوالخیر (357-440ق)
غزلی از خاقانی

قطعه نستعلیق ممتاز.قلم کتابت

  • دوره تاریخی: صفویه
  • حسن شاملو خاقانی
ابیاتی از غزل حافظ

قطعه نستعلیق ممتاز.قلم مشقی.چلیپا

  • دوره تاریخی: صفویه
  • علیرضا عباسی
دو بیت شعر

قطعه شکسته نستعلیق ممتاز.سیاه مشق

  • دوره تاریخی: زندیه
  • درویش عبدالمجید طالقانی
ابیاتی از یک غزل

قطعه نستعلیق عالی .قلم کتابت

  • دوره تاریخی: صفویه
  • میر عماد الحسنی (961 تا 1024 ه.ق)
ابیاتی از یک غزل

قطعه نستعلیق ممتاز . قلم مشقی .کتابت خفی

  • دوره تاریخی: صفویه
  • میر علی هروی
بیتی از اشعار سعدی

قطعه نستعلیق ممتاز.سیاه مشق قلم جلی

  • دوره تاریخی: قاجاریه
  • میرزا غلامرضا اصفهانی سعدی، مصلح‌بن عبدالله (وفات: سال ‎۶۹۱؟ / قرن ‎۷ ه.ق)
ابیاتی از او حدالدین انوری

قطعه نستعلیق عالی. قلم مشقی

  • دوره تاریخی: صفویه
  • محمد حسین کشمیری
سوره حمد

قطعه نستعلیق ممتاز.قلم مشقی وکتابت

  • دوره تاریخی: صفویه
  • میرعماد الحسنی

نظر شما: